Park Sowińskiego


Park Sowińskiego

Park Sowińskiego jest parkiem otwartym, przez który się raczej przechodzi niż w nim siedzi. Był to pierwszy otwarty park na Woli. Powstał w miejscu dawnych glinianek i cegielni Merenholca, wałów Reduty Wolskiej (od imienia dowódcy obrony w 1831 roku nadano parkowi nazwę) oraz wcześniejszego pałacu Bruhla. Z terenem tym związane są również wolne elekcje (ul. Elekcyjna). Park zapisał się tragicznie podczas Powstania Warszawskiego. Rozstrzelano tutaj kilka tysięcy mieszkańców Woli, a następnie ostrzeliwano stąd Warszawę moździerzem Ziu. Symbolem przeszłości jest pomnik gen. Sowińskiego stojący na osi głównej alei.

amfiteatramfiteatrdostępne całodobowodostępne całodobowoparkparkplac zabawplac zabawpomnikpomniktablica pamięcitablica pamięcitoaletytoalety

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić to miejsce w Warszawie:

  • Ulice:   ulica Elekcyjna, ulica Wolska
  • Rok powstania:  1936-1936
  • Obszar MSI:  Ulrychów
  • Wysokość:   0 m
  • Funkcja:  rekreacyjna
  • Styl: 
  • Związane osoby: Breyer Tadeusz, Brühl Henryk, Bukowiński Stanisław, Hellwig Zygmunt, Kozłowski Kazimierz, Sowiński Józef

Opis urbanistyczny:

Park imienia gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie, położony na Woli przy ul. Elekcyjnej #17 ma powierzchnię 8.3 ha. Powstał w części na wałach Fortu Sokolnickiego, w części na terenie glinianek cegielni Merenholca. Ma plan prostokąta, oparty na jednej osi kompozycyjnej, z dwoma alejami biegnącymi po obrzeżach, równoległymi do osi kompozycyjnej, zakończonej tarasowym ogrodem kwiatowym. W parku dominuje drzewostan w wieku 30-100 lat [7]. Na głównej osi stoi pomnik Sowińskiego, a niedaleko od niego znajduje się parkowa pijka [5].

Obiekty, pomniki, tablice:

Przy skrzyżowaniu ul. Elekcyjnej i Baonu Zośka obok parku Szymańskiego znajduje się murowana kapliczka zbudowana w czasie okupacji [20].

Pomnik generała Józefa Sowińskiego

W parku znajduje się pomnik z brązu [6] generała Józefa Sowińskiego [2] dłuta Tadeusza Breyera (znanego polskiego medaliera, rzeźbiarza, projektanta monet i profesora Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych[8]). Osłonięto go 27 listopada 1937 roku [5]. Przedstawia generała ubranego w generalski płaszcz, z szablą w prawej i lunetą w lewej dłoni. Na cokole widnieje napis „Generał Józef Sowiński poległy 6.IX.1831 na szańcach Woli w obronie Ojczyzny”. Pomnik przetrwał II wojnę światową w dobrym stanie [6].

Pijka

W 1936 roku, w 50-tą rocznicę uruchomienia warszawskich wodociągów, w Parku Sowińskiego została ustawiona jedna z pijalni wody, zaprojektowana przez Stanisława Bukowińskiego [4].

XVIII wiek i wcześniej:

Wola pierwszy raz pojawia się w XIV-XVI wieku jako wieś książęca, a następnie królewska.

Wolna elekcja

W 1575 roku na polach między wsią Wielka Wola a Starym Miastem odbyła się pierwsza wolna elekcja. Przybyło około 40-50 tys. osób uprawnionych do głosowania. Do momentu zniesienia wolnych elekcji przez Sejm Wielki w 1791 roku odbyło się ich na Woli jedenaście (1575, 1576, 1587, 1632, 1648, 1669, 1674, 1697, 1704, 1733, 1764 [17]) [16].

Pole elekcyjne składało się z dwóch obszarów: centrum politycznego i zaplecza przestrzennego. W centrum politycznym podczas pierwszej elekcji na Woli, rozstawiono dla senatu ogromny namiot. Od 1587 roku na każdą elekcję budowano wielką drewnianą szopę. W pobliżu szopy znajdował się plac koła rycerskiego, gdzie toczono obrady. Szopa senatorska i plac rycerski były otoczone wałem i fosą. Zaplecze przestrzenne pola stanowił równoległobok położony między ul. Elekcyjną, Obozową, Karolkową i Wolską. Były tu usytuowane kwatery obozującej szlachty, a skrzyżowanie było ważnym węzłem drogowym z traktem prowadzącym w kierunku pola elekcyjnego (obecna ul. Elekcyjna) [18].

Pałac Brühla na Woli

Pałac znajdował się na terenie obecnego Parku Sowińskiego wzdłuż ul. Wolskiej. Wzniesiony został jako podmiejska rezydencja ministra Henryka Brühla około 1750 roku (1764[16]) przez Johanna Friedricha Knöbla. Pałac ucierpiał w czasie Insurekcji kościuszkowskiej w 1794 roku, gdy w sąsiedztwie pałacu wzniesiono pierwsze umocnienia późniejszej Reduty Sowińskiego. Podczas szturmu Rosjan na Redutę 6 września 1831 roku zespół pałacowy już nie istniał [15].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Reduta Wolska

[1794] Reduta Wolska (źródło)

XIX wiek:

Północna część dawnego parku Sowińskiego była wyrobiskiem gliny i znajdowała się na terenach cegielni Merenholca. Wydobywano glinę, formowano, a następnie wypalano cegły. Gdy wydobycie doszło do ulicy Wolskiej, zamknięto cegielnię i zaczęto zasypywać dół po wyrobisku śmieciami z całej Warszawy, a następnie zasypano ziemią. Z drugiej strony parku Sowińskiego były pola uprawne, własność Muszyńskiego, z których warzywa były sprzedawane w Hali Mirowskiej [23]. Cegielnia znajdowała się pod adresem Wolska 170. W 1924 roku 80-letnia bezdomna, która spała w piecu cegielni, najprawdopodobniej zatruła się czadem i została znaleziona przez przybyłych do pracy robotników [25]. W gliniankach trafiały się wapienie, unikalne dla gruntów Warszawy [24].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Pole elekcyjne

[1831] Pole elekcyjne (źródło)

Pałac Bruhla

[1850] Pałac Bruhla (źródło)

Założenie parkowe

[1872] Założenie parkowe (źródło)

Okres międzywojenny:

Park Sowińskiego powstał na polecenie prezydenta m.st. Warszawy Stefana Starzyńskiego z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Woli, według projektu Zygmunta Hellwiga i Kazimierza Kozłowskiego. Został otwarty 3 sierpnia 1936 roku, a poświęcenia dokonał ks. Wacław Murawski. Był to pierwszy publiczny park na robotniczej Woli. W części parku znajdował się plac zabaw dla dzieci [1].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Glinianki

[1930] Glinianki (źródło)

Rzut pijki

[1936] Rzut pijki (źródło)

Park

[1936] Park (źródło)

Mapa glinianek

[1936] Mapa glinianek (źródło)

Sadzenie drzew

[1936] Sadzenie drzew (źródło)

Park Sowińskiego

[1936] Park Sowińskiego (źródło)

Pomnik gen. Sowińskiego

[1937] Pomnik gen. Sowińskiego (źródło)

Uroczystość w parku

[1937] Uroczystość w parku (źródło)

Usuwanie gruzu po cegielni

[1938] Usuwanie gruzu po cegielni (źródło)

II wojna światowa i Powstanie Warszawskie:

Rzeź w Parku Sowińskiego

W sierpniu 1944 roku hitlerowcy zamordowali tu około 1500 osób i spalili zwłoki 6000 ofiar rzezi na Woli. Wydarzenia te upamiętnia tablica pamiątkowa projektu Karola Tchorka [5].

Po rozpoczęciu Powstania Warszawskiego niemieckie oddziały szły przez dzielnicę od zachodnich rogatek w kierunku Śródmieścia i mordowały dom po domu wszystkich mieszkańców, w tym starszych, dzieci, kobiet, lekarzy, księży,. Część tworzyła "żywe tarcze" dla osłony żołnierzy niemieckich.

W dniu 5 sierpnia 1944 roku około godziny 10:00 odziały niemieckie żandarmerii i SS ustawiły przy siatce Parku Sowińskiego (zaczynając od bramy parku do miejsca, gdzie stoi krzyż kamienny) mieszkańców doprowadzonej z domów przy ul. Wolskiej nr 129, 132 (wtedy Elekcyjna 1/3), Elekcyjnej nr 4, 6, 8 i grupy ludności z ul. Ordona. Według świadków było to ponad 1500 osób. Budynek przy ul. Elekcyjnej 1/3 został wtedy spalony. Odłączono mężczyzn od kobiet i oddzielono od matek chłopców w wieku od 14 lat. Z rozstawionych 3-4 karabinów maszynowych żołnierze niemieccy rozstrzelali zgromadzonych. Pod siatką parku na ul. Wolskiej zwłoki leżały warstwami, sięgały aż na jezdnię. Zwłoki układano na skwerku w Parku Sowińskiego i palono na dwóch paleniskach. Kilka zwłok na rozkaz żołnierzy niemieckich robotnicy wrzucili do ustępu w parku, a około 30 zwłok do piwnic płonącego domu magistrackiego [19][9].

Samobieżny moździerz Ziu

Po zajęciu Woli Niemcy urządzili w parku Sowińskiego stanowisko moździerza "Karl" kalibru 600 mm o nazwie "Ziu"[10]. Stąd od 16 sierpnia 1944 roku rozpoczęli ostrzeliwanie Warszawy ogromnymi pociskami o wadze 2.200 kg [9]. Był najcięższy samobieżny moździerz oblężniczy używany podczas II wojny światowej [12]. Wiadomo, że jeden z takich pocisków, trafił w dom przy ul. Moniuszki 10, gdzie znajdowała się restauracja „Adria” [12], a inny uderzył w budynek Prudentialu.

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Okopy w parku

[1939] Okopy w parku (źródło)

Skrzyżowanie Wolskiej i Elekcyjnej

[1939] Skrzyżowanie Wolskiej i Elekcyjnej (źródło)

Obsługa platformy Ziu

[1944] Obsługa platformy Ziu (źródło)

Strzał

[1944] Strzał (źródło)

Ładowanie Ziu

[1944] Ładowanie Ziu (źródło)

Żołnierze 638. baterii artylerii ciężkiej

[1944] Żołnierze 638. baterii artylerii ciężkiej (źródło)

Ładowanie Ziu

[1944] Ładowanie Ziu (źródło)

Moździerz Karl

[1944] Moździerz Karl (źródło)

Lokalizacja moździerza

[1944] Lokalizacja moździerza (źródło)

Mord przy Parku Sowińskiego

[1944] Mord przy Parku Sowińskiego (źródło)

Odbudowa stolicy:

Po wojnie park został odrestaurowany z zachowaniem pierwotnego układu kompozycyjnego [5].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Szkic według świadków egzekucji w Parku

[1948] Szkic według świadków egzekucji w Parku (źródło)

Czasy PRL-u:

W 1964 roku park został powiększony. Na miejscu dawnego ogrodu kwiatowego [7] zbudowano amfiteatr, początkowo odkryty.

Z inicjatywy Zarządu Okręgu Warszawskiego ZPAP, Dzielnicowej Rady Narodowej i Wojewódzkiego Komisji Związków Zawodowych, 28 września 1968 roku rozpoczęły się warszawskie I Biennale Rzeźby w Metalu. Wystawę podzielono na kilka części. Czasową Wystawę Mniejszych Form Rzeźby do 5 listopada 1968 roku prezentowano w Parku Sowińskiego [11].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Park Sowińskiego

[1960] Park Sowińskiego (źródło)

Amfiteatr

[1974] Amfiteatr (źródło)

Przemiany 1989-2000:


Przemiany 1989-2000

Niestety nie wiemy nic o tym miejscu w wybranym temacie.

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Amfiteatr

[1999] Amfiteatr (źródło)

XXI wiek:

Obecnie w parku są cztery alejki, dwie asfaltowe i dwie szutrowe [21]. Od strony ul. Wolskiej znajduje się mały ogrodzony plac zabaw, wyposażony w huśtawki, bujaki na sprężynach, piaskownicę, ławki, stół i Fort Rodeo [22]. Często organizowane są tu koncerty, imprezy rozrywkowe i występy artystyczne [2].

W 2014 roku w parku Sowińskiego znajdowała się czasowo wystawa parku miniatur warszawskich przedwojennych budynków i pałaców. Inicjatorem był Rafał Kunach. Rekonstrukcja powstaje na podstawie starych zdjęć i rycin budynki w technologii druku 3D [14].

Amfiteatr

Amfiteatr zajmuje 7260 m2 [3]. Jest obiektem całkowicie zadaszonym z dachem namiotowym na czterech masztach [5] nad sceną i widownią, posiadającym ponad 2000 miejsc siedzących. Scena o wymiarach 19.7 x 14 m. pokryta jest specjalnym tworzywem. Zaplecze tworzy budynek o powierzchni 150m2 z garderobami, toaletami, prysznicami i recepcją. Obiekt został oddany do użytku w 2002 roku [3].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Pomnik gen. Sowińskiego

[2007] Pomnik gen. Sowińskiego (źródło)

Amfiteatr

[2008] Amfiteatr (źródło)

Tablica w parku

[2009] Tablica w parku (źródło)

Wnętrze amfiteatru

[2009] Wnętrze amfiteatru (źródło)

Plan zagospodarowania parku

[2010] Plan zagospodarowania parku (źródło)

Plan amfiteatru

[2010] Plan amfiteatru (źródło)

Budynek przy amfiteatrze

[2010] Budynek przy amfiteatrze (źródło)

Pijka

[2013] Pijka (źródło)

Park Miniatur

[2014] Park Miniatur (źródło)

Kapliczka

[2015] Kapliczka (źródło)

Zaktualizowano: 06 - 2016