Wola Plaza - Młynów - Warszawa - warto zobaczyć w iwaw
Wola Plaza


Wola Plaza

Znajdujący się tu od czasów powojennych Powszechny Dom Towarowy Wola jest jednym z bardziej znanych budynków okolicy. Charakterystyczne są zdobienia attyki oraz nieistniejące już malowidła na szkle. Na planie kwadratu, długo był ważnym centrum handlowym. Obecnie to biurowiec (chociaż supermarket na parterze nadal istnieje). Przed II wojną światową zarówno od ul. Młynarskiej jak i od ul. Wolskiej znajdowały się tu kamienice czynszowe.

biurowiecbiurowiecsklepsklepzabytkowy budynekzabytkowy budynek

  • Ulice:   ulica Młynarska, ulica Wolska
  • Rok powstania:  1949-1956
  • Obszar MSI:  Młynów
  • Wysokość:   0 m
  • Funkcja:  biurowa
  • Styl:  modernizm, socrealizm
  • Związane osoby: Błażejowski Tadeusz, Danilewicz Kazimierz, Przerwa-Tetmajer Michał, Włodarski Marek

Opis urbanistyczny:

Wola Plaza (Państwowy Dom Towarowy [2], Wolski Pedet [10], Powszechny Dom Towarowy Wola, PDT Wola, ul. Młynarska #8/12) [1] to czterokondygnacyjny obiekt, który pełni funkcję biurowca, chociaż powstał jako budynek handlowy. Powierzchnia całkowita wynosi 8512 m2, a użytkowa 8109 m2 [2]. Na parterze zlokalizowano punkty handlowe. Budynek ma jedno piętro podziemne, a wokół niego jest 50 naziemnych miejsc parkingowych [6].

Obecnie mieści się tu m.in. Tesco, BNP Paribas Bank i siłownia CityFit.

W budynku rozgrywała się jedna ze scen filmu Zmiennicy z kupnem ekspresu ciśnieniowego do kawy [2]. O budynku była też mowa w książce Adama Bahdaja pod tytułem: Do przerwy 0:1 [10].

Obiekty, pomniki, tablice:


Obiekty, pomniki, tablice

Niestety nie wiemy nic o tym miejscu w wybranym temacie.

XVIII wiek i wcześniej:


XVIII wiek i wcześniej

Niestety nie wiemy nic o tym miejscu w wybranym temacie.

XIX wiek:

Na początku XX wieku zabudowa miała fronty od ul. Wolskiej. Od skrzyżowania z ul. Młynarską znajdowała się gęsto zabudowana posesja, na północ której mieścił się sad. We wschodniej części widać było podłużne pawilony otaczające dziedziniec.

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Mapa Woli

[1852] Mapa Woli (źródło)

Teren Woli

[1900] Teren Woli (źródło)

Okres międzywojenny:

W okresie międzywojennym był to kwartał zabudowany kamienicami, na posesjach o adresach: ul. Wolska 26 (hip. 5830), 28 (hip. 5780), 30 róg Młynarska #8 (hip. 3113) oraz ul. Młynarska #10 (hip. 5439), #12 (hip. 6143), #14 (hip. 5440).

Budynek przy ul. Wolskiej #26 był sześciokondygnacyjną kamienicą, bez zdobień. Składała się z trzech podwórek, za ostatnim była piekarnia [19]. Mieściła się w niej na przestrzeni lat różnoraka działalność. Funkcjonował zakład fotograficzny Orjon [18], w latach 90-tych XX wieku działała firma Bartmańskich [21], w 1926 roku otworzył tu pierwszą cukiernię Zagoździński, którą cztery lata później przeniósł na ul. Wolską 66 [22]. Obok był słynny plac zabaw, o nazwie Wenecja [19].

Kamienica przy ul. Wolskiej #28 była dużo bardziej elegancka. Miała cztery kondygnacje. Symetryczność podkreślały w części centralnej pionowe boniowania, a w skrajnych osiach balkony na pierwszym i drugim piętrze. Okna zwieńczone były prostokątnymi lub półkolistymi gzymsami. W budynku znajdowała się bożnica [19].

Z kolei zabudowania przy ul. Wolskiej #30 były parterowe, mieściły się w nich zakłady usługowe.

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Skrzyżowanie ul. Wolskiej i Młynarskiej

[1931] Skrzyżowanie ul. Wolskiej i Młynarskiej (źródło)

Zabudowa

[1935] Zabudowa (źródło)

Wolska 28

[1938] Wolska 28 (źródło)

Wolska 26

[1938] Wolska 26 (źródło)

Wolska 30

[1938] Wolska 30 (źródło)

II wojna światowa i Powstanie Warszawskie:

W mieszkaniu p. Garbowskiego przy ul. Młynarskiej 10/12 znajdowała się kryjówka broni Polski podziemnej. Gromadzono tu m.in. amunicję do broni lotniczej [13]. Mieszkał tu również p. Lietter, majster z Gerlacha pochodzenia niemieckiego, który przez całą okupację wolał pozostać z sąsiadami niż przenieść się do dzielnicy niemieckiej [14].

Od początku Powstania Warszawskiego w zabudowaniach, m.in. przy ul. Wolskiej 26, ulokowali się Partyzanci [20]. Skrzyżowanie ul. Młynarskiej z ul. Wolską było jednym z ważniejszych punktów oporu. Zmontowano pośrodku barykadę z tramwajów z sąsiedniej zajezdni. Z domów przy ul. Młynarskiej 10 i 12 Powstańcy przez pierwsze dni rzucali z drugiego piętra butelkami w przejeżdżające czołgi. Po takim rzucie trzeba było uciekać na dół, bo Niemcy od razu strzelali w to miejsce, przez co dom został praktycznie cały zniszczony [14].

3 sierpnia żołnierze niemieccy nałożywszy powstańcze opaski podstępem zdobyli domy przy ul. Młynarskiej 12, 14 i 16. Wymordowali ukrywających się w piwnicach mieszkańców wrzucając do wewnątrz granaty [15].

Główne walki o ten kwartał toczyły się 4 sierpnia. W nocy był zrzut broni na podwórko przy ul. Młynarskiej 10/12. Wartownicy przypadkowo uznali to za desant i ostrzelali pojemniki zrzutowe [14]. Tego samego dnia przy Wolskiej 26 saperzy ustawili zaporę przeciwczołgową złożoną z niewypałów niemieckich bomb lotniczych, a atakująca ich pozycje niemiecka ciężarówka została ostrzelana i zawróciła przy barykadzie [16].

W budynkach chroniła się też grupa pięciu uciekinierów z egzekucji w fabryce Franaszka. Była tu brama z podwórkiem kwadratowym, którędy uciekli do piwnicy, w której znajdowała się dawniej stolarnia, gdzie przesiedzieli całą noc. Następnego dnia po południu weszli na teren podwórka Niemcy [23]. Trwała już wówczas Rzeź Pragi i odbywało się stopniowe wypalanie budynków i egzekucje. 10 sierpnia na podwórzu przy ul. Wolskiej 26 rozstrzelano ponad dwudziestoosobową grupę mężczyzn i chłopców [17].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Wolska 26

[1939] Wolska 26 (źródło)

Barykady

[1944] Barykady (źródło)

Barykada przy ul. Młynarskiej

[1944] Barykada przy ul. Młynarskiej (źródło)

Zgrupowania powstańcze 5 sierpnia

[1944] Zgrupowania powstańcze 5 sierpnia (źródło)

Odbudowa stolicy:

W latach 50-tych XX wieku grunty zostały przejęte przez Państwo na podstawie dekretu Bieruta i przeznaczone pod budownictwo publiczne. Właściciele kamienic czynszowych bezskutecznie starali się odzyskać swoją własność [25]. Istniejący do dzisiaj budynek PDT miał być nowym centrum dzielnicy [10]. Był to pierwszy dom towarowy na Woli [4].

Budynek został wzniesiony w latach 1949-1956 według projektu Michała Przerwy-Tetmajera [1]. Modernistyczna bryła ozdobiona została socrealistycznymi akcentami i dominowała nad otoczeniem parterowej i jeszcze częściowo drewnianej zabudowy [10].

W okresie PRL-u pawilon był bardzo znaną placówką handlową w Warszawie. Często można było tu kupić towary niedostępne w innych sklepach. Przez wiele lat na parterze mieściły się stoiska: RTV, meble+oświetlenie, lodówki, kosmetyki (na środku sali sprzedażowej), art. metalowe (+wykładziny PCV), art. gospodarstwa domowego, farby, upominki. Pierwsze piętro poświęcone było modzie męskiej i damskiej, a drugie dzieciom (odzież, obuwie, zabawki) i wykładzinom dywanowym. Na trzecim piętrze mieściły się biura, bufet pracowniczy i biblioteka dla pracowników [1].

Dekoracje

Bryła budynku była modernistyczna, lecz jednocześnie została obłożona kamiennymi okładzinami. Została ozdobiona granitowymi pilastrami i filarami, klasycznym ząbkowaniem gzymsu przyziemia i attyką. W jej narożnikach pojawiły się płaskorzeźby o tematyce związanej z funkcją budynku: zabawki, artykuły sportowe, instrumenty muzyczne, rowery, ubrania, tekstylia, kwiaciarnia i kawiarnia, utrzymane w estetyce dwudziestolecia międzywojennego. Zdobienia o wysokości ok. 150 cm zostały wykonane w 1955 roku w wapieniu przez Kazimierza Danilewicza [11]. Jako autorów wskazuje się też: Władysława Koziejowskiego, Jerzego Świdlińskiego [24] czy Sikorskiego [8]. Inne źródła wskazują, że dekorację rzeźbiarską w piaskowcu wykonał w 1950 roku Jan Ślusarczyk [4].

W 1956 roku powstała najsłynniejsza dekoracja PDT, dzieło Marka Włodarskiego i Tadeusza Błażejowskiego [5]. Na czterech ścianach wokół centralnego patio umieścili obrazy na szklanych taflach malowane farbami temperowymi. Wykonali 12 kompozycji, po trzy na każdą ścianę, umieszczone jedna nad drugą. Z początku miały to być wzory abstrakcyjne, ostatecznie powstały wizerunki ludzi w różnych sytuacjach. Obrazy na poziomie parteru poświęcili: górnictwu, hutnictwu, budownictwu i przemysłowi chemicznemu. Pierwsze piętro ozdobili wyobrażeniami pór roku. Na wysokości drugiego umieścili sceny sportu i rozrywki: wyścig pokoju, wypoczynek na plaży, festyn z orkiestrą i tańczącymi postaciami oraz mecz piłki nożnej. Być może dzieła były inspirowane twórczością Fernanda Legera. Malowidła usunęła podczas remontu w 2005 roku firma Celtic Property Developments. Odnaleziono je częściowo zniszczone w 2012 roku w magazynie przy ul. Jana Kazimierza. Znalezisko trafiło do redakcji serwisu Sztuka.net [9]. Wiech w swoich felietonach opisywał dzieła, jako rebusy dla nudzących się w kolejce klientów [10].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Budowa

[1949] Budowa (źródło)

Projekt

[1950] Projekt (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

Płaskorzeźby

[1955] Płaskorzeźby (źródło)

PDT

[1956] PDT (źródło)

Mozaika

[1956] Mozaika (źródło)

Mozaika

[1956] Mozaika (źródło)

Mozaika

[1956] Mozaika (źródło)

Mozaika

[1956] Mozaika (źródło)

Mozaika

[1956] Mozaika (źródło)

Mozaika

[1956] Mozaika (źródło)

Czasy PRL-u:

Pawilon wchodził w skład Domów Towarowych Centrum [1]. Na początku lat 80-tych XX wieku, gdy wszędzie były braki, był on wyjątkowo dobrze zaopatrzony, a tłumy gromadziły się w kolejce na długo przed otwarciem. Załatwiało się tu najrozmaitsze interesy, handlowało walutą, mieściła się tu giełda znaczków pocztowych. Było to miejsce pełne lokalnego kolorytu, Dzieci na chodnikach grali w guziki, młodzież uczyła się pić wódkę i palić papierosy. Starsi wszczynali awantury czy zaczepiali dziewczęta [10].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Witryny

[1960] Witryny (źródło)

Wejście główne

[1960] Wejście główne (źródło)

PDT

[1960] PDT (źródło)

Hala

[1965] Hala (źródło)

PDT Wola

[1966] PDT Wola (źródło)

PDT

[1966] PDT (źródło)

Panorama fragmentu Woli z PDT Wola

[1970] Panorama fragmentu Woli z PDT Wola (źródło)

Dom towarowy Wola

[1973] Dom towarowy Wola (źródło)

Skrzyżowanie Młynarskiej i Wolskiej

[1973] Skrzyżowanie Młynarskiej i Wolskiej (źródło)

PDT Wola

[1979] PDT Wola (źródło)

PDT

[1981] PDT (źródło)

Przemiany 1989-2000:

Po 1989 roku Domy Towarowe Centrum stały się spółką akcyjną [1].

XXI wiek:

Na początku XXI wieku miała miejsce likwidacja Domu Towarowego Wola i wyprzedaż asortymentu [1]. Sklep zakończył działalność w grudniu 2001 roku, a pracę straciło 90 osób [12]. Budynek planowano przekształcić na centrum osiedlowe, lecz plany te nie zostały zrealizowane [2]. Kompleks został sprzedany. Na parterze powstał początkowo sklep Leader Price i apteka [1].

Obiekt został zakupiony w 2005 roku przez firmę Celtic Property Developments, która dokonała zmiany przeznaczenia budynku z handlowego na biurowo-usługowe. W trakcie remontu odświeżono elewację [1], usunięte zostały przepierzenia zasłaniające atrium ciągnące się przez trzy kondygnacje [7]. Budynek został ponownie oddany do użytku w drugim kwartale 2007 roku, a we wrześniu tego samego roku kupiła go firma Tritax [1]. Od tego czasu nosi nazwę Wola Plaza [2].

W 2007 roku, Tesco przejęło markety Leader Price, w efekcie czego powstał tu sklep tej sieci. Polbank zajął miejsce apteki [1], następnie w 2012 roku połączył się z Raiffeisen, a w 2018 roku z BNP Paribas Bank. W pierwszym półroczu 2007 roku do części budynku przeniosła się wolska filia Lecznicy KEN [3].

W 2012 roku spadkobiercy dawnych właścicieli bezskutecznie starali się o zwrot posesji [25].

Baza stron www, gdzie można znaleźć grafiki:

Pedet - wnętrze

[2001] Pedet - wnętrze (źródło)

Pedet - wnętrze

[2001] Pedet - wnętrze (źródło)

Budynek dawnego domu towarowego

[2003] Budynek dawnego domu towarowego (źródło)

PDT Wola

[2007] PDT Wola (źródło)

Wizualizacja

[2007] Wizualizacja (źródło)

Plan piętra

[2007] Plan piętra (źródło)

Elewacja północno-wschodnia

[2007] Elewacja północno-wschodnia (źródło)

Wizualizacja

[2007] Wizualizacja (źródło)

Wizualizacja

[2007] Wizualizacja (źródło)

PDT

[2008] PDT (źródło)

Attyka

[2011] Attyka (źródło)

Malowidła

[2012] Malowidła (źródło)

Budynek dawnego domu towarowego

[2013] Budynek dawnego domu towarowego (źródło)

Wola Plaza

[2013] Wola Plaza (źródło)

Wola Plaza

[2015] Wola Plaza (źródło)

Wnętrze

[2016] Wnętrze (źródło)

CityFit

[2018] CityFit (źródło)

CityFit

[2018] CityFit (źródło)

Rzut budynku

[2019] Rzut budynku (źródło)

Zaktualizowano: 04 - 2020